Bizi takip edin

TIKAYICI UYKU APNESİ SENDROMUTıkayıcı uyku apne sendromu, nefes almanın uyku sırasında art arda durup tekrar başladığı ciddi bir uyku bozukluğudur.

YayınlayanYayınlayan Tarih/Saat 24-09-2013 13:39:30 KategoriKategori Son Değişiklik 31-10-2013 19:56:50 tarihinde yapıldı.
TIKAYICI UYKU APNESİ SENDROMU

Tıkayıcı uyku apne sendromu, nefes almanın uyku sırasında art arda durup tekrar başladığı ciddi bir uyku bozukluğudur. Uyku apnesinin birkaç çeşidi olsa da en önemlisi, boğazınızdaki kasların gevşeyerek solunumu durdurduğu tıkayıcı uyku apne sendromudur. Tıkayıcı uyku apnesinin en bilinen belirtisi horlamadır ama bu sendromdan muzdarip her kişi de horlayacak diye bir kural yoktur. 

Tıkayıcı uyku sendromu her yaştan kişide görülebilse de orta yaş üzeri erişkinlerde bu sendroma daha sık rastlanır. Özellikle şişman kişilerde yaygındır. Tıkayıcı uyku apnesi tedavisinde ya solunum yolunuzu açık tutmak için bir cihaz kullanılır ya da burun, ağız veya boğazınızda apneye sebep olan parça ameliyatla çıkarılır. 

Belirtiler

Aşağıda tıkayıcı uyku apne sendromunun belirtileri sıralanmıştır:
• Gün içinde aşırı uyku hali (hipersomnia)
• Gürültülü horlama
• Gece uykusu sırasında tekrarlayan ani solunum duraklamaları 
• Solunumun durması ile birlikte uykudan boğulurcasına uyanma
• Uykudan kurumuş bir ağız ve boğazla uyanma 
• Sabah baş ağrıları 
• Gece boyunca sık idrara çıkma
• Uykusuzluk (insomnia)

Hangi durumlarda doktora görünmeli

Aşağıda sıralanan durumları siz veya eşiniz fark ederse bir doktora görünün: 
• Kendi uykunuzu ve başkalarınınkini bölecek şiddette horlama
• Uykudan uyandıran nefes darlığı 
• Gece uykusu sırasında aralıklı solunum duraklamaları 
• Gün içinde iş yaparken, televizyon seyrederken, hatta aracınızı sürerken bile aşırı uyku isteği

Horlamanın olası bir hastalığın belirtisi olabileceği çoğu kimsenin aklına bile gelmez. Öte yandan, uyku apnesi olan bazı kişiler horlamayabilir. Ancak, özellikle horlama aralarında sessiz dönemlerin gözlendiği şiddetli horlamanız varsa mutlaka doktorunuzla görüşün. Uyku apnesinde genellikle kişi sırtüstü yatarken horlama en gürültülüdür ve yana döndüğünde en azdır.

Doktorunuza sizi kronik şekilde yorgun düşüren, sürekli uyuklama isteği doğuran ve gergin yapan uykunuzla ilgili her türlü şikayetinizi sorun. Gün içinde aşırı uyku hali (hipersomnia), narkolepsi gibi diğer uyku bozukluklarının sonucunda da ortaya çıkabilir. 

Nedenler

Tıkayıcı uyku apne sendromu, boğazının arka kısmındaki kasların normal hava akımını tıkayacak kadar gevşemesinden oluşur. Bu kaslar, yumuşak damağa, küçük dile (yumuşak damaktan sarkan üçgen uzantı), bademciklere ve dile aittir. 

Kaslar gevşediğinde, nefes alma sırasında hava yolu daralır ve solunum 10 ile 20 saniye arası durabilir. Bu durum, kandaki oksijen seviyesini düşürebilir, beyin bu azalmayı algılar ve uyku derinliğini azaltarak (yani sizi uykunuzdan uyandırarak) hava yolunun tekrar açılmasını sağlamaya çalışır. Bu uyanma o kadar kısa sürer ki kişi genellikle uyandığını bile hatırlamaz. 

Nefes alamayan kişi uyanarak bir iki kısa, derin nefesle solunumu tekrar başlatabilir. Bazı kişilerde ise solunum, şiddetli horlama veya yutkunmaya benzer seslerle tekrar başlatılır. Bu durum bütün gece saatte 5 ile 30, hatta 30’dan da fazla kez tekrarlanabilir. Bu tür bölünmeler yüzünden derin uykuya geçmek hiç mümkün olmaz, kişi doğru dürüst uykusunu alamaz ve muhtemelen de gündüz sürekli uyuma ihtiyacı duyar. 

Tıkayıcı uyku apne sendromu olan kişiler genellikle uykularının bölündüğünün farkında bile değildirler. Hatta bu kişiler, gece boyunca çok derin bir uyku çektiklerini zannederler. 

Risk Faktörleri

Tıkayıcı uyku apne sendromu herkeste görülebilse de bazı etkenler riskinizi artırabilir: 
• Kilo fazlası: Tıkayıcı uyku apne sendromu olan kişilerin yarısından fazlası olması gerektiğinden daha kiloludur. Boynun ve boğazın çevresindeki yağlanma boğazda hava yolunu daraltarak nefesinizin kesilmesine yol açar. Ancak, uyku apnesi olan her kişi aşırı kilolu olmadığı gibi aşırı kilolu olan herkes de uyku apnesi olmaz. Zayıf kişilerde de bu sendrom görülebilir.
• Boyun kalınlığı: Boyun ölçünüz, tıkayıcı uyku apne sendromu riskinin yüksek olup olmadığının bir göstergesi olabilir. Çünkü boynun kalın olması, hava yolunu daraltabildiği gibi fazla kilonun da bir göstergesi olabilir. Erkeklerde 43, kadınlarda 38 santimden kalın bir boyun, tıkayıcı uyku apnesi için risk içerir.
• Yüksek tansiyon: Tıkayıcı uyku apne sendromu, yüksek tansiyonu olan kişilerde yaygındır. 
• Boğazın dar yapıda olması: Boğazınızın yapısı doğuştan dar olabilir ya da geniz eti veya bademcikleriniz büyümüş olabilir. Tüm bunlar hava yolunu tıkar.
• Kronik burun tıkanıklığı: Tıkayıcı uyku apne sendromu geceleri sebebi ne olursa olsun geçmeyen burun tıkanıklığı olan kimselerde iki kaz daha fazla görülür. Bunun nedeni daralmış hava yolu olabilir. 
• Şeker hastalığı: Tıkayıcı uyku apne sendromu, şeker hastalığı olan kişilerde üç kat fazla görülür. 
• Erkek olmak: Uyku apnesi genellikle erkeklerde, kadınlardan iki kat sık görünür. 
• Zenci, Latin kökenli ve Pasifik adalarından olmak: 35 yaş altı kişilerde uyku apnesi zenci, Latin kökenli ve Pasifik adalılarda çok daha yaygındır. 
• Yaş: Uyku apnesi 65 yaş üstü erişkinlerde iki-üç kat fazla görülür. 
• Menopoz: Kadınlarda riskin menopoz sonrası arttığı görülmüştür. 
• Ailede uyku apnesi olması: Ailenizde uyku apnesi olan biri varsa riskiniz artabilir. 
• Alkol, sakinleştirici ve uyku hapları kullanmak: Bu maddeler boğaz kaslarının uyku sırasında gevşemesine neden olur. 
• Sigara içmek: Sigara tiryakilerinin tıkayıcı uyku apne sendromuna yakalanma riski üç kat fazladır. 

Neden Olduğu Sağlık Sorunları

Uyku apnesi ciddi bir sağlık sorunudur. Komplikasyonları aşağıda sıralanmıştır: 
• Kalp ve damar sistemi sorunları: Uyku apnesi sırasında kandaki oksijen miktarının ani düşüşü, tansiyonun artmasına yol açarak kalp ve damar sisteminde tahribata neden olur. Uyku apnesi olan kişilerin yarısından fazlasında yüksek tansiyon (hipertansiyon) vardır. Tıkayıcı uyku apne sendromu ne kadar ciddileşirse yüksek tansiyon riski de o denli artar. Uyku apnesi hastalarında atriyal fibrilasyon gibi kalp ritminde anormalliklerin oluşmasına daha sık rastlanır. Uyku apnesinin altında yatan bir kalp hastalığı varsa kandaki oksijen seviyesinin düşmesiyle (hipoksemi veya hipoksi ile) oluşan bu birden fazla nöbetler kalp yetmezliğinin tetiklediği ani bir ölüme bile sebebiyet verebilir. 
• Gün içi yorgunluk: Uyku apnesi yüzünden uykuda sürekli tekrarlanan bölünmeler derin bir uykuyu imkansız kılar. Uyku apnesi olan kişilerde gün içinde devamlı bir uyku hali, aşırı yorgunluk ve sinirlilik haline sıkça rastlanır. Bu kişilerde konsantrasyon bozukluklarının yanı sıra iş yaparken, televizyon seyrederken, hatta araç kullanırken bile uyuklamalar görülebilir. Uyku apnesi olan çocuk ve gençlerin okul başarısında ve zihinsel gelişmelerinde bir düşüş veya davranış bozukluklarına rastlanabilir. Uyku apnesini tedavi etmek, bu belirtilerin azalmasına yol açarak dikkatin odaklanmasına ve hayat kalitesinin artmasına yardımcı olur. 
• İlaç ve ameliyatlarda komplikasyonlar: Tıkayıcı uyku apne sendromu , bazı ilaçlar ve genel anestezi ile ilgili sorunlara da yol açabilir. Uyku apnesi olan kişiler, büyük bir ameliyat sonrasında, özellikle ağrı kesici ve sakinleştiricilerin etkisindeyken veya sırt üstü yattıkları zaman solunum ile ilgili sorunlara daha meyilli olduklarından bir takım komplikasyonlar yaşayabilirler. Ameliyat geçirmeden önce doktorunuza mutlaka uyku apneniz olduğundan bahsedin. Tanısı konmamış uyku apneleri, özellikle bu tip durumlarda daha da risklidir. 
• Uykusunu alamamış eşler: Gürültülü horlama, yanınızdaki kişinin de kaliteli bir uyku çekmesine engel olabilir ve bu durum bir süre sonra ilişkinize zarar verebilir. Eşlerin daha iyi bir uyku çekmek için başka bir odada uyumalarına sıkça rastlanır. Gürültüyle horlayan kişilerin yanında uyuyanlar da uykularından olurlar. 

Tıkayıcı uyku apne sendromu hastaların ayrıca hafıza sorunları, sabah baş ağrıları, ruh dalgalanmaları veya depresyon, gece boyunca sık idrara kalkma gibi şikayetleri de olabilir. 

Testler ve Tanı

Doktorunuz belirtilerinize göre bir tetkik yapabilir veya sizi bir uyku merkezine yönlendirebilir. Buradaki bir uyku uzmanı daha fazla tetkik yapılıp yapılmamasına karar verir. Bu tetkikte gece boyunca nefesiniz ve vücudun diğer fonksiyonları görüntülenir. Uyku apnesi teşhisi için yapılan testler aşağıda sıralanmıştır: 
• Gece uykusunda çekilen polisomnografi: Bu test sırasında bir cihaza bağlanarak kalp, akciğer fonksiyonu, beyin dalgaları, solunum faaliyeti, kol ve bacak hareketleri ve kanınızdaki oksijen miktarı gözlemlenir. Bu sayede, doktorunuz uykuda periyodik bacak hareket bozukluğu veya narkolepsi (uyku hastalığı) gibi gün içinde aşırı uyku haline yol açan ve başka bir tedavi yöntemi gerektiren diğer hastalıkları eleyebilir. 
• Oksimetre: Bu görüntüleme yöntemi, hasta uyurken kanındaki oksijen miktarını küçük bir cihaz aracılığıyla görüntüler ve kaydeder. Evde parmaklardan birine hiçbir ağrıya neden olmadan takılan bir mandal ile önemli tüm bilgiler bir gecede edinilmiş olur. Uyku apneniz varsa, testin sonucunda apne nöbetleri sırasında kan oksijen seviyenizin düştüğü ve ardından da uyanmalarda tekrar arttığı ortaya çıkar. Sonuçlar normal dışıysa doktorunuz teşhisi doğrulamak için polisomnografi testi yaptırmanızı isteyebilir. Oksimetre, uyku apnesi türlerinden bazılarını ortaya koyamadığından, buradan aldığınız sonuçlar normal çıksa bile doktorunuz gene de polisonogram yaptırmanızı isteyebilir. 
• Taşınabilir kardiyo-solunumsal cihazlar: Bazı özel durumlarda doktorunuz uyku apnesini teşhis edebilmek için evde yapılacak bazı testlere de ihtiyaç duyabilir. Bu testler genellikle oksimetre, boğazdaki solunum yolunun ve nefes düzeninin ölçümleridir. 

Doktorunuz boğaz veya burnunuzda doğuştan gelen herhangi bir tıkanıklığı kontrol ettirmek üzere sizi bir kulak-burun-boğaz uzmanına yönlendirebilir. 

Tedavi ve İlaçlar

Doktorunuz orta seviyedeki tıkayıcı uyku apne sendromu tedavisi için kilo vermek veya sigarayı bırakmak gibi yaşam tarzınızda bazı değişiklikler önerebilir. Bu tür önlemler belirtilerinizde bir ilerleme sağlamıyorsa veya apneniz daha şiddetli boyuttaysa bunun dışında başka tedaviler de mümkündür. Bazı cihazlar, tıkanmış solunum yolunun açılmasına yardımcı olabilirken bazı vakalarda ameliyata gerek duyulur. 

Tedaviler

• PAP cihazları: Orta ile ciddi boyutta uyku apneniz varsa, uyku sırasında burun üzerine yerleştirilen bir maske aracılığıyla solunum yoluna basınç veren bir cihazdan faydalanabilirsiniz. PAP cihazlarından en yaygın olanı, sürekli basınç sağlayan CPAP cihazıdır. Bu cihaz aracılığıyla hasta, cihazdan sürekli gelen ve etraftaki havadan daha yüksek olan basınçlı bir hava soluduğundan üst solunum yolları açılır. Böylece apne ve horlama durmuş olur. 

CPAP, apne tedavisinde en etkin ve en yaygın yöntem olmasına rağmen bazı hastalar kullanımını zahmetli buldukları bu cihazla rahat edemez. Ancak birkaç uygulama sonrasında, hastaların çoğu maskeyi rahat edecekleri şekilde ayarlamayı öğrenir. Kendinize en uygun maskeyi bulmak için farklı çeşitlerini deneyebilirsiniz. Özellikle basınca karşı bir hassasiyetiniz varsa özel basınç ayarı yapan cihazlarla bu rahatsızlığı ortadan kaldırabilirsiniz. Bazı hastalar CPAP cihazı ile birlikte, odadaki nemi alan buhar üfleyicilerden de kullanarak daha rahat eder. 

Herhangi bir sorun yaşar yaşamaz CPAP cihazını kullanmayı bırakmayın. Sizi daha rahat ettirecek ayarlamalar için doktorunuza mutlaka tekrar danışın. Ayrıca, cihaza rağmen hala horluyorsanız veya bir süre sonra tekrar horlamaya başlarsanız da doktorunuzu arayın. Kilonuz değişirse, doktorunuz basınçla ilgili yeni ayarlamalar yapmalıdır. 

• Ağız içi aparatlar: Bir başka seçenek de ağza, boğazınızdaki hava yolunu açan özel bir aparat takmaktır. PAP cihazları her ne kadar etkin bir tedavi yöntemi olsalar da, ağız aparatları bazı hastalarda daha başarılı bir alternatiftir. Bunlardan bir kısmı alt çeneyi öne çekerek boğazdaki hava yolunu açar. Böylelikle orta dereceli tıkayıcı uyku apne sendromlarında horlamalar kesilebilir. Diğerleri ise dili farklı bir pozisyonda tutar. Doktorunuz ve siz bu yöntemde kesin karar kılarsanız, bu aparatların takılması ve takibi için uyku ilaçları aparatlarında uzmanlaşmış bir dişçiye başvurmalısınız. 

Dişçinizde birçok farklı seçenek vardır. Size en uygun olanını bulmak için bunları tek tek deneyebilirsiniz. Ağız içi aparatlar CPAP cihazları kadar tutarlı bir başarı tablosu sergilemediklerinden, uyku apnesinin kesin tedavisi için yakın takibe alınmanız gerekir. 

Ameliyat ve diğer işlemler

Ameliyatların amacı, burun veya boğazınızda titreşmeye neden olarak horlamaya yol açan ya da üst solunum yollarını tıkayarak uyku apnesine sebep olan fazla dokuların alınmasıdır. Aşağıda bazı ameliyat seçenekleri sıralanmıştır:
• Dokunun ameliyatla alınması: Uvulopalatofaringoplasti (UPPP) ameliyatında doktor damağın arkasında ve boğazın üstündeki fazla dokuları alır. Bu işlemde bademcik ve geniz etleri de alınır. Bu tür ameliyatlar boğaz yapısında titreşime ve horlamaya yol açan engelleri ortadan kaldırır. UPPP genellikle genel anestezi altında, hastanede yapılır.
• Çene düzeltmeleri: Maksillomandibuler ilerletme denen bu işlemde üst ve alt çene kemikleri diğer kemiklerinizden daha öne çekilir. Böylece dil ve yumuşak damak arkasındaki bölge daha genişleyerek tıkanma önlenir. Bu ameliyat sırasında bir ortodonti uzmanı ve diş ve çene cerrahının da bulunması gerekir. Bazen ameliyatın başarılı olması için bu işlem başka işlemlerle de birleştirilir. 
• Boğazdan cerrahi müdahale ile bir hava yolunun açılması: Bu işlem ancak diğer tüm seçeneklerin cevap vermediği ve hastada hayati tehdit oluşturacak derecede şiddetli uyku apnesi olduğu durumlarda yapılır. Trakeotomi denen bu işlemde cerrah, boyundan bir delik açarak buraya metal veya plastik bir boru yerleştirir. Hasta gün içinde bu deliği kapatır. Ancak gece bu deliğin üzeri açılarak havanın tıkanan boğaz bölgesine uğramadan doğrudan nefes borusuna ulaşması sağlanır. 
• İmplantlar: Pillar işlemi, yumuşak damağa üç küçük polyester çubuğun yerleştirildiği çok ufak bir işlemdir. Bu implantlar, yumuşak damağa destek sağlayarak horlamaya neden olan titreşim ve üst hava yolunun tıkayan gevşekliği azaltır. Bu işlem, sadece hafif ve orta derecedeki uyku apnesi içn önerilir. 
Boğazın arkasındaki dokuların lazerle (lazerli uvulopalatoplasti)veya radyofrekans tekniği ile alınması da doktorların horlamayı önlemeye yönelik işlemlerinden bazılarıdır. Ancak bu işlemler, tıkayıcı uyku apne sendromu için önerilmemektedir. 

Horlama ve uyku apnesinde hava yollarını açan veya genişleten diğer ameliyatlar: 
• Burundan büyümüş etleri almak veya burnun eğilmiş yapısını düzeltmek için yapılan ameliyatlar
• Büyümüş bademciklerin ve geniz etlerinin ameliyatla alınması

Yaşam Tarzı Ve Ev Reçeteleri

Vakaların çoğunda kişinin kendi kendine aldığı önlemler bazen tıkayıcı uyku apne sendromuyla baş etmenin en etkin yolarından biri olabilir. Aşağıdaki önemli tavsiyeleri evde deneyin:
• Kilo verin: Fazla kiloların birazını bile vermek, solunum yollarınızın açılmasında etkili olabilir. 
• Sakinleştirici veya uyku ilaçları gibi ilaçlardan ve içki kullanmayın: Bunların tümü boğazınızdaki kasları gevşeterek rahat nefes almanızı önler. 
• Sırtüstü yerine yan veya yüzükoyun yatın: Sırtüstü yattığınızda dil ve küçük diliniz boğazınızın arka kısmına doğru itilerek oradaki hava yolunu tıkar. Sırtüstü yatmayı önlemek için pijama üstünüzün sırt bölümüne bir tenis topu dikin. 
• Gece burun kanallarınızı açık tutun: Burnunuzda tıkanıklık varsa açmak için tuzlu sulu bir burun spreyi kullanın. Burun açıcı sprey ve anti alerji ilaçlarının kullanımı için doktorunuza danışın. Çünkü bu tür ilaçlar tuzlu su spreylerinin aksine sadece kısa süreli kullanım için önerilmektedir.